( 1 ) اين نامه مطلبى در مورد آماده‌سازى مسلمانان براى هجرت از حبشه به مدينه ندارد و اشاره‌اى هم به عقد كردن ام حبيبه دختر ابو سفيان به واسطهء نجاشى براى نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله نكرده است . اين در حالى است كه بسيار بعيد به نظر مىرسد كه اين دو مسأله بعد از ارسال اين نامه رخ داده باشد . شايد جواب صحيح همان مطلبى باشد كه طبرى از واقدى نقل مىكند و مىگويد : رسول الله صلّى اللّه عليه و آله پيغامى به نزد نجاشى فرستاد كه ام حبيبه دختر ابو سفيان را برايش عقد كند و مسلمانانى را كه نزد او هستند به مدينه بفرستد . « 1 » و نامه‌اى را در اين مورد ذكر نكرده‌اند . ( 2 ) طبرى و واقدى اسم قاصدى كه اين پيام شفاهى را رسانده ذكر نكرده‌اند و الفاظ آن پيام را هم نياورده‌اند ، اما ابن سعد گفته است كه اين قاصد خود عمرو بن اميّه بوده و سطرى از نامهء شفاهىاش را به نجاشى ذكر كرده است ، اما مسأله خواستگارى از ام حبيبه براى نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله و يا درخواست آماده‌سازى مسلمانان براى بازگشت به مدينه را ذكر نكرده و گفته است : عمرو بن اميّه گفت : اى اصحمه ! من سخنانى را مىگويم كه از تو مىخواهم گوش فرا دهى ! تو با مهربانىهايت بر سر ما منت گذاشتى و ما بسيار به تو اعتماد داريم ، زيرا هيچ‌گاه جز خير و نيكى از تو به ما نرسيده است و از هيچ شرى به تو پناه نبرديم ، مگر اين كه ما را در امنيّت قرار دادى و از زمان حضرت آدم از تو عهد و ميثاق گرفته‌ايم و انجيل بين ما و شما حكم باشد كه هيچ يك جور و جفايى نمىكند پس اسلام بياور و خود را به فضل و خير نزديك كن و الّا تو در مورد اين پيامبر صلّى اللّه عليه و آله همانند يهود نسبت به حضرت عيسى عليه السّلام هستى كه رسولانش را به سوى مردم فرستاده بود . پس اميدوارم كه ايمان بياورى و از غير خدا ترسى به دل نداشته باشى و عاقبت به خير و اجر و ثواب آخرتى را براى خويش فراهم سازى . ( 3 ) نجاشى گفت : خدا را شاهد مىگيرم كه او همان پيامبرى است كه اهل كتاب انتظار او را مىكشند و همانا بشارت موسى عليه السّلام به سوارشوندهء بر الاغ همانند بشارت عيسى عليه السّلام به سوارشوندهء شتر است و اين خبر بسيار روشن و آشكار است ؛ اما ياوران من در حبشه بسيار كم هستند . پس به من مهلت بده تا يارانم را زياد گردانم و دل‌ها را نرم كنم و اگر در آينده بتوانم به خدمت پيامبر مىآيم . « 2 » ( 4 ) در اينجا بنا به دو روايت به ذكر عين نامه‌اى مىپردازيم كه نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله به نجاشى نوشته است كه در يكى ذكرى از جعفر به ميان نيامده و در ديگرى نامى از او برده شده است : « بسم الله الرحمن الرحيم . از محمد رسول الله به نجاشى ، بزرگ حبشه ، سلام بر كسى كه از هدايت پيروى مىكند . پس از آن من حمد و سپاس مىگويم خدايى را كه هيچ خدايى جز او نيست و او خداى

--> ( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 653 . ( 2 ) . طبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 259 و از او در سيرهء حلبى ، ج 3 ، ص 279 و حاشيهء زينى دحلان بر سيرهء حلبى ، ج 3 ، ص 67 .